కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్ కథనాన్ని తప్పించుకోలేరు!
అప్పట్లో ఒక
ఇంటర్వ్యూలో ‘తని ఒరువన్’ దర్శకుడు మోహన్ రాజా, చాలా యాక్షన్ థ్రిల్లర్స్ లో విలన్
తో హీరో ఎందుకు పోరాడుతున్నాడనే దానికి ఒక ఫ్లాష్ బ్యాక్ వేస్తారనీ, కానీ ‘తని ఒరువన్’ లో దుష్ట
శక్తుల్ని ఓడించడం హీరో బాధ్యతగా చూపించాననీ, దానధర్మాలు
చేయడానికి ఎలా కారణాలు అవసరం లేదో, అలా ఇది కూడా
అంతేననీ చెప్పాడు (ఇది సురేంద్ర రెడ్డి దర్శకత్వంలో
రాం చరణ్ తో ‘ధృవ’ గా తెలుగులో రీమేకైంది). ఇందుకే నేమో కథలో ప్లాట్ పాయింట్
వన్ తో ఏం చేసుకోవాలో ఎటూ తేల్చుకోలేకపోయిన హీరో (జయం రవి), దాన్నలా వుంచేసి, మిడిల్లోకి
ఎంటరవాలని ట్రై చేస్తాడు. కానీ ఒక టోల్ గేట్ దగ్గర దొరికిపోతాడు.
స్క్రీన్ ప్లే కి అనవసరంగా ఈ ప్లాట్ పాయింట్ వన్ ని కనిపెట్టిందెవరా అన్నదే ఆ హీరో పాత్ర బాధ కావచ్చు. దీంతో లేనిపోని చావొచ్చింది. ఈ
మిడిల్లో అసలు తన సమస్య ఏమిటో, ఎవరితో పోరాడాలో ఇంకా స్పష్టత రాదు. ఇలాటి కథనం
ఇంకే సినిమాలోనూ చూసి వుండం బహుశా. తను పోరాడాల్సిన శత్రువెవరో తెలీక, చీకట్లో
రాయి విసిరి చూద్దామా అన్నట్టు- ఎవరో చెల్లదురై
అనే మైన్స్ మాఫియా మీద నిఘా పెట్టాలనుకుంటాడు. పట్ట పగలు వెంబడిస్తాడు. ఇంకేదో
చేస్తాడు, ఇంకేదో చేస్తాడు, చేసుకుంటూ పోతూనే వుంటాడు...కాజ్ లేకుండా ఎఫక్ట్ ని
వెతుక్కుంటూ!
అలా అలా విలువైన మిడిల్ కథ
ప్రారంభమే కాక సాగిపోతూంటే, మరి కొన్ని ఘోరాలు చూశాక, అప్పుడు తన శత్రువెవరో
తెలిసినట్టూ, ఇక ఆ శత్రువు జీవితంలో రానున్న ఒక తేదీని మర్చిపోలేని రోజుగా చేస్తాననీ ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు సదరు హీరో!
ఇక్కడ ఒక సందేహం రావచ్చు: హీరోకి తన శత్రువెవరో నిర్ణయమై, గోల్ ఏర్పడింది
ఇక్కడే గనుక, ఇదే ప్లాట్ పాయింట్ వన్ ఎందుకు కాకూడదూ అని.
4. ఇలాగే ‘తని ఒరువన్’ లో కూడా రాత్రి
పూట నువ్వు ఒంటరిగా ఎక్కడికి వెళ్తున్నావని అప్పుడప్పుడు కొలీగ్స్ అడగడం (సెటప్/కాజ్
), ఒక తప్పనిసరి
పరిస్థితిలో హీరో వాళ్ళని తన గదికి తీసికెళ్ళి తన రీసెర్చి ప్రపంచాన్ని చూపడం (
పే- ఆఫ్/ఎఫెక్ట్ ) తో, అక్కడే ప్లాట్
పాయింట్ వన్ ఏర్పడిపోయింది. కానీ ఇది తెలుసుకోక పోవడంవల్ల గోల్ ఏర్పడక, స్ట్రక్చర్
చెదిరిపోయింది. 5. సినిమాల్లో ప్లాట్
పాయింట్ వన్ ఎక్కడుందో గుర్తించాలంటే బిగినింగ్ లో సెటప్ ని ఫాలో అవుతూంటే చాలు, అది పే- ఆఫ్
అయ్యే సీనే ప్లాట్ పాయింట్ వన్ అవుతుంది. ఇలా
కాజ్ అండ్ ఎఫక్ట్ సూత్రం పని చేయకుండా ఏ కథా పనిచెయ్యదు!
స్క్రీన్ ప్లేలో ప్లాట్ పాయింట్ వన్ ని స్థాపించడానికి బిగినింగ్ విభాగం లోనే కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్
ప్రక్రియ మొదలవుతుంది. ఇక్కడ పునాది పడకుండా, మిడిల్ లో ఇంకెక్కడో ప్లాట్ పాయింట్
వన్ వేసినా, దాంతో కథ నడపాలన్నా కుదరదు!
అయితే సర్వసాధారణంగా కథల్లో కాజ్ ని ఎంత బలంగా సృష్టిస్తారో,
ఎఫెక్ట్ నీ అంతే బలంగా సృష్టిస్తారు. ఇలా
రెండు వ్యతిరేక శక్తుల మధ్య యాక్షన్ –రియక్షన్ల ఇంటర్ ప్లే సాగుతూ వుంటుంది. కానీ
నిజంగా ఇలాగే జరుగుతుందా? జరుగుతుంది, కానీ ఇంకోలా కూడా జరుగుతుంది. ఎంతో బలంగా అమెరికా ప్రయోగించిన (కాజ్)
మిస్సైల్స్ ని, అవి ఇరాన్ మీద పడి పేలక ముందే (ఎఫెక్ట్), ఇరాన్ తన మిస్సైల్స్ తో
పడగొట్టుకుంటూ పోవడాన్ని నేటి పశ్చిమాసియా యుద్ద దృశ్యాల్లో చూస్తున్నాం. అంటే ఏమిటర్ధం? కాజ్ మనం కోరుకున్న
ఎఫెక్ట్ ని చూపాలనేం లేదు, తగిన పవర్ లేక
ఫెయిలవ్వొచ్చు. బ్రహ్మాండంగా ప్రారంభించిన సినిమా విడుదలై ఫ్లాప్ అయినట్టు.
అంటే కాజ్ ఎంత బలంగా వున్నా, ఎఫెక్ట్ దాని బలం మీద ఆధారపడి
వుండదు ఒక్కోసారి. ఇతర శక్తులకున్న కాజ్ ఎదుటి శక్తి ఎఫెక్ట్ ని నిర్వీర్యం చేయవచ్చు. అలాగే ఒక బలహీన కాజ్, బ్రహ్మాండంగా
ఎఫెక్ట్ చూపించ వచ్చు. ఇలాటివి కామెడీ సినిమాల్లో కనిపిస్తూంటాయి. సీరియస్
యాక్షన్లో కూడా చూపించ వచ్చు.
కొండని తవ్వి ఎలుకని పట్టుకోవడం కూడా ఫెయిలైన కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్
బాపతే. ప్రభుత్వ పథకాల కోసం భారీ సన్నాహాలు చేస్తారు (కాజ్), దానికి గట్టి
వాగ్దానాలు, అపార ప్రయత్నాలూ చేస్తారు. చివరికి ఎఫెక్ట్ దగ్గరి కొచ్చేసరికి చేతులెత్తేసి
దండం పెడతారు. రాజకీయాల్లో జరిగే సంగతే.
‘శివ’లో పౌర జీవితంలో వుండే
స్టూడెంట్ నాగార్జున, తన సన్నిహితురాలు అమలతో జేడీ మిస్ బిహేవ్ చేసినందుకే (కాజ్)
జేడీని కొట్టి, మాఫియా ప్రపంచంలో ప్రకంపనలు సృష్టిస్తాడు (ఎఫెక్ట్). ఇక్కడ ‘కాజ్’ అతడి పౌర
జీవితంలో జరిగిన వ్యక్తిగత నష్టమే.
‘డెత్ విష్’ అనే ప్రసిద్ధ
సినిమాలో, పౌర జీవితంలో వుండే బిజినెస్ మాన్ అయిన ఛార్లెస్ బ్రాన్సన్, దోపిడీ దొంగలు తన
భార్యని చంపి, పెళ్ళయిన కూతుర్ని రేప్ చేసిన అన్యాయంతో వ్యవస్థతో విసిగి(కాజ్), ఇలా మరొకరికి
జరక్కూడదని, రాత్రిపూట తనే నగరంలో దొంగల్ని ట్రాప్ చేసి చంపుతూంటాడు(ఎఫెక్ట్). ఇక్కడ కూడా ‘కాజ్’ పౌర జీవితంలో జరిగిన వ్యక్తిగత నష్టమే.
‘బొబ్బిలిపులి’ లో వ్యవస్థలో
భాగంగా సైనికుడైన ఎన్టీఆర్ సొంతవూరికి వచ్చి, పెళ్ళి కుదుర్చుకుని పోతూ విలన్ల
దురాగతాలు చూసి, తన డ్యూటీ (కాజ్) సరిహద్దుల్లో కాదనీ, ఇక్కడే ననీ డిసైడ్
అయిపోయి, సంఘవిద్రోహుల మీద సమరభేరి మోగిస్తాడు (ఎఫెక్ట్). ఇక్కడ ‘కాజ్’ సైనికుడుగా వ్యవస్థలో భాగంగా
డ్యూటీ పట్ల వుండే స్పృహే. వ్యక్తిగత నష్టం జరిగి వుండాల్సిన అవసరం లేదు.
‘సరైనోడు’ లో సైనికుడిగా తన డ్యూటీ (కాజ్) సరిహద్దుల్లో కాదనీ, దేశం లోపలే
దుష్టుల పని పట్టడమేనని వచ్చేసి వివాదాలు
సెటిల్ చేస్తూంటాడు అల్లు అర్జున్ (ఎఫెక్ట్). ఇక్కడ కూడా ‘కాజ్’ వ్యవస్థలో భాగంగా
డ్యూటీ పట్ల స్పృహే గానీ వ్యక్తిగతం కాదు.
అయితే ఇది బలహీన కాజ్. ఎందుకంటే, ఇలా ఫీలవడానికి పేపర్స్ లో వార్తలేవో
చదివి వుంటాడేమో తప్ప, ఇదమిత్థంగా ఓ ప్రత్యక్ష సంఘటనంటూ కళ్ళతో చూసిన
వాడు కాదు. అందుకే ఇది బలహీన కాజ్. దీని ఎఫెక్టు కూడా అంతే బలహీనంగా వుంటుంది- కథ వేరే పాయింటు మీదికి
వెళ్ళిపోతూ. ‘బొబ్బిలిపులి’ లో
ఇలాకాకుండా, ఎన్టీఆర్ సంఘవిద్రోహుల కరాళనృత్యం కళ్ళారా
చూస్తాడు గనుకే, అది బలమైన కాజ్ అయింది. దాని ఎఫెక్ట్ కూడా ఆద్యంతం అంతే బలంగా వుంది.
ఇలాటి పాత్ర లు చాలా సానుభూతిని పొంది బలంగా కనెక్ట్ అవుతాయి.ఇక్కడేం
జరుగుతుందంటే, ఎవరో తన మీద ప్రయోగించిన కాజ్ కి రెస్పాండ్ అవక, అంతకంటే ఉదాత్త ఆశయంతో,
డ్యూటీని ప్రధానంగా తీసుకుని, యూటర్న్ తీసుకుని ఎఫెక్ట్ ని ఛానలైజ్ చేస్తారు.
కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్ ని ఆధారంగా చేసుకుని కథనం చేస్తే- సీన్లు
రాస్తే- కథ ఎక్కడా బలహీనపడే సమస్యే వుండదు. చాలా రివ్యూల్లో చూస్తూనే వుంటారు. సెకండాఫ్ లో కొంత సేపు డల్ అయిందనీ,
లాగ్ వుందనీ, తర్వాత పుంజుకుందనీ రాస్తూంటారు. అంటే ఇక్కడ కథనంలో కాజ్ అండ్
ఎఫెక్ట్ ని మర్చిపోయి కథకుడు ఇంకా ఇంటర్వెల్ మూడ్ లో పడుకున్నాడేమో తెలీదు.
తర్వాతెప్పుడో నిద్రలేచి, పొయ్యి వెలిగించి, వంటకం మొదలెడతాడు.
ఇందుకే ప్రతీ సీనూ
తర్వాతి సీనుకి కారణం (కాజ్) కావాలి. బలమైన కథనం ఇలా వుంటుంది : హీరో విలన్ని అవమానిస్తాడు (కాజ్), విలన్ హీరో కుటుంబం మీద దాడి చేస్తాడు (ఎఫెక్ట్), హీరో ప్రతీకారం
తీర్చుకోవాలని నిర్ణయించుకుంటాడు (కాజ్), ప్రతీకారం
ప్రయత్నం విఫలమవుతుంది (ఎఫెక్ట్), హీరో తన
వ్యూహాన్ని మార్చుకుంటాడు (కాజ్). ఇక్కడ ఒక్క సీన్ కూడా యాదృచ్ఛికంగా జరగడం లేదని గమనించాలి.
తెలుగు సినిమాల్లో కనిపించే బలమైన కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్ ఉదాహరణలు
మరికొన్ని : ‘శివ’- కాలేజీలో ర్యాగింగ్ కి హీరో ఎదురు తిరగడం, దాంతో గ్యాంగ్తో ఘర్షణ జరగడం, దీంతో రాజకీయ నాయకులు
జోక్యం చేసుకోవడం, దీంతో హీరో వ్యక్తిగత యుద్ధం...ఇలా ప్రతీ సంఘటన ముందున్న సంఘటన నుంచే పుడుతుంది.
‘రంగస్థలం’ : గ్రామంలో అన్యాయం, హీరో అన్న తిరుగుబాటు, అన్న హత్య, హీరో ప్రతీకారం, గ్రామ విముక్తి అన్నీ కాజ్ అండ్
ఎఫెక్ట్ గొలుసులోనే సాగుతున్నాయి.
‘జెర్సీ’ : కొడుకు కోరిక, తండ్రి మళ్ళీ క్రికెట్లోకి రావడం, వయస్సు వల్ల
కష్టాలు, విజయాలు, అపజయాలు; ఒక భావోద్వేగ
ముగింపు. ప్రతి సంఘటనా పాత్ర నిర్ణయాల నుంచే వస్తోందిక్కడ.
‘ఈగ’ : నిర్దయుడైన పారిశ్రామికవేత్త సుదీప్, సమంతని సొంతం
చేసుకోవడానికి నానిని హత్య చేస్తాడు (కాజ్).
నాని ఈగగా పునర్జన్మ ఎత్తి, సినిమా మిగిలిన
భాగమంతా పకడ్బందీగా ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి కుట్రలు పన్నుతాడు (ఎఫెక్ట్).
దీనివల్ల సుదీప్కి భయాందోళనలు, ఆర్థిక పతనం, శారీరక హానీ వంటి
పరిణామాలు ఎదురవుతాయి.
కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్ లేని కథ ఎలా వుంటుంది? చాలా సినిమాల్లో
ఇలా జరుగుతుంది : చేతిలో వున్న కథకి కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్ తో కథనం చేసుకోవాలని తెలీక, ఒక్కసారిగా ఓ పాట,
కారణం లేకుండా ఒక ఫైట్, అకస్మాత్తుగా కొత్త విలన్ ఎంట్రీ, ఎక్కడి నుంచో ఒక
ట్విస్ట్, చివర్లో హడావిడిగా ముగించేసి చేతులు దులుపుకోవడం.
కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్ అనేది కేవలం స్క్రీన్ రైటింగ్ టెక్నిక్ కాదు, కథకి వెన్నెముక. సినిమాల్లో ప్రేక్షకుల్ని మొదటి సీను నుంచి క్లయిమాక్స్ వరకూ
కట్టిపడేసే శక్తి ఇదే. పాత్రల నిర్ణయాలు సంఘటనల్ని సృష్టించాలి; సంఘటనలు కొత్త
నిర్ణయాల్ని తీసుకునేలా చేయాలి. అప్పుడు
మాత్రమే కథ సహజంగా, ఉత్కంఠగా, భావోద్వేగభరితంగా
ఎదుగుతుంది. బలమైన కథలన్నీ ఈ కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్ సూత్రంపైనే నిర్మాణమవుతాయి.
కాజ్ అండ్ ఎఫెక్ట్ సూత్రం యాక్షన్ కథల కోసమే కాదు- కామెడీ,
రోమాన్స్, ఫ్యామిలీ, డివోషనల్, హార్రర్- ఇలా అన్ని జానర్ కథలకీ వర్తిస్తుంది. డివోషనల్
కి- పాత ‘పాండురంగ మహాత్మ్యం’ చూస్తే తెలుస్తుంది. రోమాంటిక్ కామెడీకి ‘అహ నా పెళ్ళంట’ చూడొచ్చు.
స్క్రిప్టులో నిర్ణయమైనదే బాక్సాఫీసులో నిర్ణయమవుతుంది.
కథనంలో ఏదో కాజ్ అనుకుని, దాని ఎఫెక్ట్ దద్దరిల్లాలని డిస్కషన్స్ పెట్టుకుంటే,
బాక్సాఫీసు దద్దరిల్లదు. కారణం, ఏదో ఒక కాజ్ వుంటే చాలనుకోవడం. స్క్రిప్టులో కాజ్ కూడా
బలంగా, లాజికల్ గా వుండాలి. స్క్రిప్టులో లేనిది స్క్రీన్ మీద రాదు. బాక్సాఫీసులో భాంగ్రా
వేయదు.
